Κοινότητα - Πύλη - Περιοδικό Φοιτητών Πανεπιστημίου Αιγαίου -- Πρωτοβουλία MyAegean

Η παρωδία της παρωδίας σε ευρωπαϊκό φόντο

Με το πρόσφατο γαλλικό και ολλανδικό «όχι», η εσωστρεφής διάσκεψη για το ευρωπαϊκό Σύνταγμα μετατράπηκε σε ανοικτή και δημόσια συζήτηση, με ευρεία λαϊκή συμμετοχή για το «ευρωπαϊκό κοινωνικό υπόδειγμα» και την «κοινωνική Ευρώπη». Αυτό υποδηλώθηκε με την εντολή του Γάλλου προέδρου προς τη νέα κυβέρνηση, να θέσει σε «απόλυτη προτεραιότητα» την καταπολέμηση της ανεργίας: όταν τα θύματα της κοινωνικής απόγνωσης βγαίνουν από τη χρόνια αποχή τους και «τιμούν» την πολιτική, έστω και με αρνητική ψήφο, θα πρέπει και αυτή να δείξει ότι εισπράττει, έστω και φραστικά, το μήνυμα του πραγματισμού. Μόνον οι ευρω-σοσιαλιστές, που εργολαβικά ανέλαβαν τη συνηγορία υπέρ του νεοφιλελεύθερου Συντάγματος, παραμένουν ακόμη και φραστικά ανέπαφοι από το παλιρροϊκό κύμα της λαϊκής απείθειας. Ενώ ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Βεντρίν υιοθετεί τον όρο «λαϊκή εκλογική εξέγερση» και αξιώνει «μείζονα πολιτικά συμπεράσματα», η ηγεσία των σοσιαλιστών αγνοεί τόσο το αποτέλεσμα όσο και τις συνέπειές του, διαγράφει αυτούς που το είχαν προβλέψει, επιβραβεύει όσους διαψεύστηκαν, στιγματίζει ως «εθνικιστική» και «ακροδεξιά» κάθε προσέγγιση που αποκλίνει από την κομματική «μονολιθικότητά» της. Ακόμη και σήμερα, η ανταρσία της κοινωνίας παραμένει κάτι το ακατανόητο για τις αναλύσεις της, κάτι το «αθέμιτο», που αποδίδεται σε «φοβικά σύνδρομα», σε «αισθήματα ανασφάλειας» και «ανάγκη πρστασίας» των λαϊκών τάξεων έναντι των διεθνών απειλών.

Η διολίσθηση της συζήτησης από τη συνταγματολογική πλευρά προς την κοινωνική απεδείχθη αναπόφευκτη, από τη στιγμή που διαπιστώθηκε ότι η ευρωπαϊκή θεσμική επιτάχυνση, υπό την μέχρι σήμερα μορφής της, σκορπίζει περισσότερα κοινωνικά θύματα απ' ό,τι η παγκοσμιοποίηση, από τον κίνδυνο της οποίας υποτίθεται ότι η Ευρώπη προφυλάσσει τα μέλη της. Ο αριθμός των ανέργων και απόρων, οι κοινωνικοί αποκλεισμοί καταγράφονται ήδη σε μεγαλύτερη έκταση για τις χώρες-μέλη απ' ό,τι για όσες παραμένουν εκτός. Ο Γάλλος πρόεδρος αποδέχθηκε ήδη ότι η λαϊκή ετυμηγορία αποκαλύπτει «βαθύ ρήγμα» ανάμεσα στους λαούς και στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, πράγμα που στο εξής συνιστά τη «νέα απαράκαμπτη πρόκληση για όλους τους Ευρωπαίους».

Η αποτυχία της συνάντησης κορυφής στις Βρυξέλλες σηματοδοτεί πολλαπλό αδιέξοδο της ευρωπαϊκής πορείας υπό τη σημερινή μορφή της: στο θεσμικό έλλειμμα αντιπαρατάχθηκε το δημοκρατικό και κοινωνικό, ενώ η βρετανική πλειοδοσία αντιπαραθέτει και στα δύο το χρηματοδοτικό. Για λόγους «υψηλής πολιτικής σκοπιμότητος», η Ευρώπη έχει μέχρι σήμερα επιδείξει σπάνιο βαθμό «σχιζοφρένειας»: αυξάνει αλόγιστα τον αριθμό των χωρών-μελών, ενώ παράλληλα μειώνει τις ευρωπαϊκές δαπάνες, που χρηματοδοτούν την αφομοίωσή τους. Ενώ οι ισχυρές οικονομίες της δυτικής πλευράς προσβλέπουν σε ειδικά οφέλη από την αξιοποίηση της ανατολικής, εντούτοις δεν αναλαμβάνουν το κόστος της αφομοίωσής της, αλλά το επιρρίπτουν μερικώς στον ευρωπαϊκό Νότο, με τη μετακίνηση πόρων από τη νότια πλευρά προς την ανατολική. Η Ευρώπη, αντί να προστατεύει τις κοινωνίες και τις παραγωγικές τάξεις της από το κοινωνικό ντάμπινγκ μακρινών περιοχών του πλανήτη, εισάγει τη δυναμική της κοινωνικής μειοδοσίας και αποδόμησης στο εσωτερικό της. Οι αποκλίσεις των κοινωνικών και βιωτικών επιπέδων ανάμεσα στον ευρωπαϊκό Βορρά και Νότο, ανάμεσα στη δυτική και ανατολική πλευρά, βαθειές και αξεπέραστες μέχρι σήμερα, θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται με μεταφορές ευρωπαϊκών πόρων, ώστε να συγκροτείται ενιαίο ευρωπαϊκό σύνολο. Αντ' αυτού, η Ευρώπη μέχρι σήμερα επιλέγει την οδό της περικοπής των πόρων, με συνέπεια η κοινωνική σύγκλιση και συνοχή να επαφίενται στην αποσυνθετική δυναμική του ανταγωνισμού. Σε αυτήν την Ευρώπη αντιτάχθηκε το γαλλο-ολλανδικό «όχι» και ακριβώς αυτή η Ευρώπη προσάραξε στο πρόσφατο αδιέξοδο των Βρυξελλών.

Σήμερα, από πολλές πλευρές της γηραιάς ηπείρου ωριμάζουν αιτήματα για ενεργότερο ρόλο των ευρωπαϊκών θεσμών στη διοργάνωση της κοινωνικής και γεωγραφικής συνοχής της γηραιάς ηπείρου. Ομως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες παραμένουν παγιδευμένοι στη συμφωνία του 1999: μειώνουν, αντί ν' αυξάνουν, τις ευρωπαϊκές δαπάνες. Η αρνητική τοποθέτηση του Μπλερ στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δεν είναι νέα, αλλά συνεχίζει τη νεοφιλελεύθερη και νεοσυντηρητική δυσπιστία τής Θάτσερ απέναντι σε κάθε δαπάνη συνοχής που προάγει την Ευρώπη σε κάτι περισσότερο από απλή ζώνη ελεύθερου εμπορίου. Κάθε στόχος συνοχής, είτε με την κοινωνική και περιφερειακή έννοια, είτε με τη γεωγραφική, αμβλύνει τις ανισότητες και ανισομέρειες των αγορών και, κατά συνέπεια, αμβλύνει τον «καθαρό και ανόθευτο ανταγωνισμό». Η επιθετική στάση της Βρετανίας προαναγγέλλει νέα φιλελεύθερη επέλαση και ανταγωνιστική επιλογή απέναντι στα σημερινά αιτήματα για κοινωνική Ευρώπη.

Οι ευρω-σοσιαλιστές στην Ευρώπη αποδείχθηκαν υπέρ το δέον φιλελεύθεροι, ώστε έχασαν τη λαϊκή αξιοπιστία και σήμερα βρίσκονται σε αναζήτηση ρόλου. Ολόκληρο το πολιτικό σύστημα σύρθηκε σε επιλογές που το αποξένωσαν από τις λαϊκές προσδοκίες. Ομως, στην κρίσιμη στιγμή που ζητείται αποκατάσταση επαφής με τα κοινωνικά θύματα, ένα τμήμα της τάξης πραγμάτων που έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, αντί να εγκύψει στις κοινωνικές πληγές, ριζοσπαστικοποιείται προς τα δεξιά: ενοχοποιεί τα θύματα και αξιώνει ακόμη μεγαλύτερη δόση φιλελευθερισμού. Αντί ν' αλλάξουν οι πολιτικές της ανεργίας και της υποκατανάλωσης, που καθήλωσαν σε μαρασμό τις νέες γενιές, ενοχοποιούνται οι μετανάστες, οι άνεργοι, το ελάχιστο όριο αμοιβής, τα επιδόματα ανεργίας.

Με σημαία τον νεοφιλελευθερισμό, ένα μέρος της συντηρητικής πλευράς συντηρητικοποιείται ακόμη περισσότερο. Ομως, από πότε τα κοινωνικά θύματα ευθύνονται για τη διαδικασία του εκπεσμού τους; Από πότε οι άνεργοι, οι χαμηλόμισθοι, οι μετανάστες ευθύνονται για τις επιλογές του συστήματος του κεφαλαίου και της άρχουσας τάξης; Την προσδοκία για κάλυψη της κοινωνικής και γεωγραφικής συνοχής στην Ευρώπη ανταγωνίζεται σήμερα η απειλή για επιθετικότερες μορφές νεοφιλελευθερισμού, με ακόμη πιο βαθιά κατάλυση κάθε έννοιας συνοχής. Η πρώτη βασίζεται στην κοινωνική συναίνεση και κοιτάζει προς το μέλλον, ενώ η δεύτερη βρίσκεται σε αναζήτηση «ισχυρού ηγέτη», που αδιαφορεί για το «πολιτικό κόστος» και αντλεί πρότυπο για τον 21ο αιώνα από τον 19ο. Στο παρελθόν διαπιστώθηκε ότι η μίμηση της ιστορίας δεν αποτελεί τραγωδία, αλλά «παρωδία και φάρσα», έστω και αν τα θύματα είναι αληθινά. Στην εποχή μας, ενώ τα θύματα είναι πάντα αληθινά, η «παρωδία της παρωδίας» δεν εξασφαλίζει ιστορικούς τίτλους στους πρωταγωνιστές της, αλλά συνιστά απλώς «παρωδία στο τετράγωνο», που αποκαλύπτει την επικίνδυνη κοινωνική ελαφρότητα των εμπνευστών της.


ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 24/06/2005